Geschiedenis

Eigenaren van de "Vijf Gebroeders" c. 1930

In deze rubriek willen we iets meer vertellen over de historie van de molen en deze keer over de voorganger van De Vijf Gebroeders. De Vijf Gebroeders is namelijk gebouwd nadat zijn voorganger op 19 augustus 1849 door de bliksem is getroffen en afgebrand.

Deze standaardmolen stond niet op dezelfde plaats als de huidige molen, maar enkele honderden meters noordelijker, ongeveer op de plaats van de kruising van het Eigen Erf en het Meulwegje aan de rand van de huidige bedrijventerrein Zwake. Deze molen werd meestal aangeduid als de Noordmolen, hetgeen impliceert dat er ook een Zuidmolen moet zijn geweest. Dit was inderdaad het geval; al in de 15de eeuw stonden er twee molens in Heinkenszand in het bezit van meerdere ambachtsheren. Deze ambachtsheren verpachtten de molens aan een molenaar, die de verpachter merendeels in natura betaalde. De periode dat de molen wegens reparatie of onderhoud niet kon draaien werd gekort.

Per 1 mei 1721 werd de Noordmolen verkocht aan de toenmalige pachter Jan Pieterse Kemp(e). Hij was dus de eerste eigenaar / molenaar. Daarna wisselde de molen diverse malen van eigenaar tot Jan Raas in 1829 de Noordmolen kocht. Jan Raas oefende niet altijd zelf het molenaarsvak uit, maar verpachtte de molen ook regelmatig. De Zuidmolen moet ergens halverwege de 17de eeuw zijn verdwenen.

Toen op 19 augustus 1849 de door de bliksem getroffen molen van Jan Raas afbrandde, schreef deze nog diezelfde week een verzoek aan de Heeren Gedeputeerde Staten van Zeeland om de molen te mogen herbouwen. Op 21 september 1849 besliste dit college dat de plaats van de afgebrande molen in strijd was met art. 56 van het Reglement op het beheer en onderhoud der buurtwegen en voetpaden, omdat de molen binnen de verboden afstand van de weg lag. Door de slepende zaak was er in 1849 geen molen meer in Heinkenszand, zodat op 5 februari 1850 smidsbaas Hubrecht Mol een stuk landbouwgrond verkocht aan molenaar J.L. van Vessem uit Wolphaartsdijk met het recht een molen te bouwen in plaats van de afgebrande. Het betrof de huidige molenstomp aan de Vijverstraat.

Pas een jaar later, in 1851, zou Jan Raas aan de andere kant van de huidige Stationsweg een nieuwe molen bouwen. Heinkenszand had toen, als vanouds, weer twee molens.

Bron:  J. de Ruiter - Land van achttien polders ( Uitgeverij De Koperen Tuin )

Molenzicht - Heinkenszand

Molen tijdens een storm oktober  2002